از اينها بيرون نيست تأمّل در براهين و ادله نموده ، از حضيض تقليد كه در اين علم انتفاع ظاهرى ندارد متصاعد گشته به اوج استدلال رسيده به آرام تمام متمكن گردند . ب - ترجمه نه تأليف : توجه بدين نكته نيز جالب است كه : اكثر كسانى كه دربارهء اين كتاب ، توضيحاتى نوشته‌اند ، به كلامى بودن كتاب توجه داده‌اند ولى متذكر نشده‌اند كه اين كتاب ، ترجمهء همان سفينة النجاة است . بعضى از مطالب از علامهء بزرگوار ، مرحوم شيخ آقا بزرگ تهرانى در ذريعه اخذ شده است كه از نوشتهء ايشان ، نمودار است كه وى كتاب را نديده است « 1 » . شايد علت آن باشد كه خود مؤلف نيز در كلماتى كه از وى نقل شد تصريح بدين مطلب نفرموده است . در اجازه‌اى نيز كه فرزند سراب ، محمد صادق بن محمد بن عبد الفتاح تنكابنى به زين الدين على بن عين على خوانسارى داده است ، ضياء القلوب را « ترجمه مانندى » از سفينة النجاة مىداند ، نه ترجمهء آن . عبارت او چنين است : . . . و أن يروي عنى ، عن والدي العلامة رضي اللّه عنه جميع مصنفاته و مؤلفاته و تعليقاته و تحقيقاته سيما كتاب سفينة النجاة فى الاصول الخمسة و كتاب ضياء القلوب و هو كالترجمة لسفينة النجاة . . ولى با مراجعه به هر دو كتاب و تطبيق آنها ، مىتوان قطع حاصل نمود كه ضياء القلوب ترجمهء سفينة النجاة بوده و تمامى مباحث آن عينا ترجمه شده است .

--> ( 1 ) . عبارت علامهء تهرانى در ذريعه 15 / 127 چنين است : ضياء القلوب فارسي في الإمامة للمولى محمد بن عبد الفتاح التنكابني الشهير بسراب ، تلميذ المحقق السبزواري ، و توفي 1124 .